Biografija Ibn Kesīra

Hāfiz Ebu’l-Fidā’ Ismāīl ibn Umer ibn Kesīr ed-Dimišqi jedan je od najistaknutijih tradicionalnih mufessira, a istakao se i u hadisu, fikhu i historiji.

On je čuveni imam i šejh, sin čuvenog šejha, alima i vaiza Ebu Hafsa Šihābuddīna ‛Umera. Pripadao je šafijskom mezhebu i pravcu. Rođen je u jednom selu nedaleko od Busre, istočno od Damaska, 701. hidžretske godine, odnosno 1031. godine po Isa, a.s.

Većinu života proveo je u Siriji i Damasku, a znanje je sticao pred tada najvećim islamskim učenjacima, među kojima je bio i čuveni šejhu’l-islam Ibn Tejmije.

Stručnjaci za tefsir jedinstveni su u ocjeni da njegov tefsir spada u sami vrh tefsirskih djela inače, a pogotovo kada se radi o tradicionalnim tefsirima. Neki ga rangiraju odmah iza čuvenog Taberijeva tefsira, a neki, opet, za njega kažu da je to najvrijedniji tefsir ikada napisan! Ono što se sa poprilično sigurnosti može tvrditi jeste da je to tefsir koji je najviše puta do sada štampan i koji je najviše čitan od svih tefsira.

U njegovom punom imenu navodi se titula „Hāfiz“ koja ukazuje na njegove izvanredne zasluge u hadiskim znanostima, te počasni naziv: عِمَادُ الدِينِ „‛Imāduddīn“ (Stub vjere), koji mu je dat zbog izrazitog doprinosa u više islamskih znanosti. Mnogo je putovao u potrazi za istaknutim učenjacima radi postizanja novih saznanja.

Od ranog djetinjstva se obrazovao pred istaknutim islamskim učenjacima tadašnjeg vremena, što je svakako rezultiralo i njegovim briljantnim znanjem. Znanje je stekao pred brojnim učiteljima. Posebno je volio i cijenio Ibn Tejmijju čijim se znanjem najviše okoristio, zbog čega je imao velikih problema (Ibn Tejmijje je bio zatvaran i progonjen), ali je bio i njegov najčuveniji učenik.

Ibn Kesīr je imao izrazito jako pamćenje. Njegova su djela, još za njegova života, bila čuvena diljem islamskoga svijeta, a poslije njegove smrti mnogi su se okoristili njima. Bio jeneumorni radnik, stekao mnogo znanja i mnogo (na)pisao. Bio je predavač, muhaddis i pisac. Pored hadisa, tefsira i fikha bio je i veliki poznavalac arapskog jezika.

Prenosi se da je pred kraj života oslijepio, što se povezivalo s njegovim cjelovečernjim radom na djelu Musned Ahmeda ibn Hanbela. Ibn Kesīr je umro u februaru 1373. godine (ša'ban 774. h.g.) u Damasku. Ukopan je u sufijskom mezarju.

 

O tefsiru تفسير القرآن العظيم

Najpoznatije Ibn Kesīrovo djelo je Komentar Kur'ana veličanstvenoga تفسير القرآن العظيم. U junu/julu 1366. godine Ibn Kesīr je postavljen na mjesto predavača na katedri u Velikoj džamiji u Damasku, gdje je napisao spomenuto kapitalno djelo, komentar Kur’ana.

Sa sigurnošću se može tvrditi da je ovo djelo jedan od najpoznatijih i najvrijednijih klasičnih tefsira. Ibn Kesīr tumači Kur'an Kur'anom, zatim poznatim hadisima iz čuvenih hadiskih zbirki sa njihovim senedima (lancima prenosilaca). On daje kritički osvrt na senede hadisa i, u većini slučajeva, pojašnjava sve što se u njima nađe od nejasnoće, netačnosti i neosnovanosti. Zatim navodi mišljenja ashaba i tabiīna. To djelo se sastoji od više tomova, a u njemu je sakupio srž svih tefsira i sve to dobro pojasnio. Sadrži razna mišljenja i predanja i sve to je krunisao najljepšim i najkorisnijim opaskama.

Mnogo se zadržava na tumačenju Kur'ana Kur'anom. Kada navodi ajet koji tumači odmah traži druge ajete koji ga objašnjavaju i upoređuje ih tako da se dobiju što je moguće bolja objašnjenja i jasnija značenja. Potom navodi hadise rečene tim povodom, a zatim sudove ashaba i tabi'ina o istom. Uspoređujući različita mišljenja, a doneseći sudove o prenosiocima, pokazuje veliko znanje tradicije, ali i mogućnost donošenja vlastitog suda.

Kao izvanredan stručnjak u svim hadiskim disciplinama, on se nije zadovoljavao samo citiranjem hadisa, nego je ukazivao i na stepen njihove vjerodostojnosti, te na autoritete hadisa koji su ih bilježili u svojim zbirkama, što također doprinosi vrijednosti samog tefsira.

U svom tefsiru često koristi druge tradicionalne tefsire kao što je tefsir Et-Taberija, Ibn Atijje ili Ebu Hatima. Sve navedene karakteristike idu u prilog ocjeni da je njegov tefsir pravi primjer tradicionalnog pristupa tumačenju Kur'ana.

Posebna vrijednost ovog tefsira je to što donosi sud o israilijjatima, bilo uopćeno, bilo kod svakog pojedinačnog slučaja.

Zato nije čudno što i danas mnogi islamski učenjaci, pa i određene ustanove, od svih tefsira ikada napisanih, prvo preporučuju iščitavanje Ibn Kesīrova tefsira, pa tek onda ostalih, izdvajajući ga kao najbolji tefsir – uzimajući u obzir sve njegove aspekte.

Njegov tefsir se smatra, poslije tefsira Ibn Džerira et-Taberija Džamiul-bejani fi te’vili’l-Kur’an (جامع البيان في تأويل القرآن), najboljim iz klasičnog tradicionalnog perioda. Taberijev tefsir je znatno opširniji i sadrži puno veći broj predaja, te je s te strane, sigurno, vredniji. Međutim, Ibn Kesīrov tefsir je srednje veličine – zbog čega je za mnoge prihvatljiviji i prečišćeniji, budući da je u njemu manje slabih i nepouzdanih predaja. Zato je on omiljen kod čitalaca, štampan je mnogo puta, vjerovatno do sada najviše štampan, čitan i izučavan. Doživio je puno izdanja i to najviše u četiri toma, osim kada je u početku štampan na margini drugih tefsira, pa je tada obuhvatao čitavih deset tomova. O njegovoj vrijednosti govori i činjenica da je do sada doživio i više izdanja u skraćenom obliku. U skraćenom obliku obično je štampan u tri toma.

Na tragu toga jeste i podatak da je skraćeni oblik tog djela preveden i objavljen i na našem jeziku, sredinom 2000. godine, kao drugi tefsir ikada preveden na bosanski jezik (prvi je Fī zilāli'l-Qur'ān Sejjida Qutba). Sažetak Ibn Kesīrova tefsira koji je preveden na naš jezik priredio je Muhammed Nesib er-Rifa'i, a izdao ga je Visoki saudijski komitet za pomoć BiH. Treba reći da u njemu nije izostavljeno puno teksta kompletnog tefsira, tako da su i kroz sažetak protumačene sve sure i on može egzistirati i poslužiti kao da je kompletno i samostalno djelo.

Pored spomenutog tefsira, Ibn Kesīr je autor i nekih drugih poznatih djela kao što su: El-Bidāje ve’n- nihāje (Početak i kraj), Komentar „Sahiha“ imama Buharije, Es-Sīra en-nebevijja (Životopis Poslanika Muhammeda,  s.a.v.s.), Predznaci Sudnjega dana, Kazivanje o vjerovjesnicima…